Akalazya; yemek borusu ve mide arasındaki kapağın gevşeyememesi ve yemek borusunda (özofagus) gıdaların mideye ilerletilmesini sağlayan kasılmaların yokluğu nedeniyle oluşan, nadir görülen bir rahatsızlıktır. Yutma güçlüğü (disfaji) ve yenilen gıdaların yemek borusunda takılması ile karakterize olan bu rahatsızlığın fark edilmesi zaman alabilir. Başta hafif olan belirtiler, zamanla ağırlaşarak hastanın yaşam kalitesini düşürür. Mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır. Tedavi edilmediğinde alınan gıdaların yemek borusunda birikmesi, kilo kaybı, ağrı, yenilen gıdaların ve hatta suyun ağızdan geri gelmesi gibi semptomlara neden olur. Uzun dönem devam eden ve tedavi edilmeyen vakalarda yemek borusu kanseri tariflenen vakalar bildirilmiştir. Günümüzde, akalazya tedavisinde kullanılan en yeni ve etkin tedavi yöntemi Peroral Endoskopik Miyotomi yani POEM’dir. Yazımızın devamında Akalazya hastalığı, POEM ve diğer Akalazya tedavileri hakkında detaylı bilgileri bulabilirsiniz.

Akalazya Hastalığı Nedir?

Akalazya (achalasia); yemek borusu ve mide arasındaki kapağın açılmaması nedeniyle oluşan bir hastalıktır.Aynı zamanda yemek borusundaki kasların normal kasılmasında da bozukluk vardır. Yutma güçlüğü yani “disfaji” dediğimiz şikâyete neden olur.

Akalazya Hastalığının Sebepleri Nelerdir, Kimlerde Görülür?

Akalazya hastalarında, besinlerin yemek borusundan mideye doğru itilmesini sağlayan sinirler ve kaslarda fonksiyon kaybı ve dejenerasyon meydana gelir. Ayrıca yemek borusunun sonundaki kapakçık doğru şekilde ve yeterince gevşeyemez. Akalazya’nın nedenleri tam olarak bilinmemekle beraber genetik faktörlerin, enfeksiyonların ve zayıf bağışıklık sisteminin akalazyaya neden olduğu düşünülmektedir. Toplumda görülme sıklığı ortalama olarak 150.000 kişide birdir.

Akalazya Hasatalığının Belirtileri Nelerdir ?

Akalazya hastalarının şikâyetleri başlangıç evresinde hafiftir. Alınan gıdaların yemek borusunda takılması, mideye gönderilememesi ve hatta bazen suyun ve sıvı gıdaların bile takılması en belirgin bulgudur. Hastalar başlangıç dönemlerinde, yaşadığı sıkıntıları önemsemeden, kendince tedbirler almaya çalışır. Bunlar genelde; yemeklerden sonra su içmek, yavaş yavaş yemek, az miktarda ve yumuşak kıvamda besinleri tercih etmek gibi önlemlerdir. Kısa vadede hastaları rahatlatsa da bu çözümler sürdürülebilir değildir ve şikayetler giderek artar ve hatta suyu bile yutamaz hale gelebilir. Bu nedenle yutkunma güçlüğü hisseden hastaların mutlaka uzman bir doktora başvurması gerekmektedir.

Yemeklerin yeniden ağza gelmesi bir başka akalazya belirtisidir. Besinler mideye geçemeden, yemek borusunda biriktiği için meydana gelir. “Regürjitasyon” dediğimiz bu durum, sık sık reflü hastalığı ile karıştırılır. Yutma borusunda biriken gıdalar özofajit dediğimiz yutma borusunda ülser, genişleme ve ağız kokusuna neden olabilir.

Kilo kaybı diğer bir önemli bulgudur. Hastanın yutma güçlüğü ve alınan gıdaların mide ve barsaklara gönderilememesi beslenme bozukluğuna neden olur ve bu da kilo kaybı ile sonuçlanabilir.

Yutkunma sırasında yutma borusunda takılan gıdaların ve yutma borusunun anormal kasılmaları sonucunda ani sırt ve göğüs ağrıları yaşanabilir.

Tedavi edilmeyen ve uzun yıllar devam eden Akalazya hastalarında yemek borusu kanseri oluşabildiği tıbben kanıtlanmış bir gerçektir.

Akalazya Hastalığı Nasıl Anlaşılır, Tanısı Nasıl Konur?

Akalazya hastalığının tanı sürecinde hasta şikayetlerinin çok dikkatli bir şekilde dinlenmesi, endoskopi ve “özofagus manometri testi çok önemlidir. Hastanın şikâyetleri ve hasta öyküsü dikkatlice dinlendikten sonra, hastanın durumuna göre yapılabilecek tetkikler şunlardır:

Akalazya teşhisinde :
*Endoskopi (özofagogastroduodenoskopi): Yutma güçlüğü yaşayan tüm hastalara yapılan bir tetkiktir. Endoskopi sayesinde yemek borusu, mide ve onikiparmak barsağı (duodenum) tüm detayları ile görüntülenir. Yemek borusunda (özofagus) gıdaların birikmesi genellikle akalazya hastalığını düşündürür. Bu sırada özofagus kanseri, yemek borusu darlığı, mide kanseri gibi pek çok hastalığın da değerlendirmesi yapılabilir. Bu nedenle kesin tanı sürecinde çok değerli bir işlemdir.
*Özofagus Manometrisi: Manometri ile akalazya bulguları net bir şekilde saptanabilir. Yemek borusunun kasılmaları ve yutma esnasında kapakçığın açılmadığı net bir şekilde gözlemlenebilir. Bazı durumlarda yüksek çözünürlüklü manometri denilen teste ihtiyaç duyulabilir.
*Baryumlu Özofagus Grafisi: Ağızdan içirilen özel bir sıvı ile yapılan baryum grafisi de teşhise yardımcı olabilmektedir.

Akalazya Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Akalazya tedavisinde ilaçlar, botoks uygulaması, balon dilatasyonu, cerrahi işlem ve POEM olmak üzere birçok farklı yöntem uygulanabilir.

Akalazya hastalığında İlaç tedavisi daha çok tarihsel bir anlamı olmakla beraber etkileri çok zayıftır ve geçici bir uygulamadır.

Akalazya tedavisinde Botoks enjeksiyonu ,tıpkı ilaçlar gibi geçici etki gösteren bir diğer akalazya tedavisi de botulinum toksin uygulaması yani botokstur. Botoks enjeksiyonu, endoskop cihazının yardımı ile yapılır. Botulinum toksin kasların bir süre felç edilmesini sağlar. Ancak etkinliği zayıftır ve 6 – 12 ay sonra da etkisi kaybolmaktadır.

Akalazya tedavisinde Balon dilatasyonu tedavisi ise yemek borusu ve mide arasındaki gevşemeyen kasların yırtılmasını amaçlayan bir tedavidir. İlaç ve botoks uygulamasına göre kalıcılığı yüksek bir işlem olmasına rağmen genellikle şikâyetler bir süre sonra yeniden başlar. Ayrıca uygulama sırasında yemek borusunda delinmeye neden olabileceği için de riskleri olan bir işlemdir.

Akalazya tedavisinde Cerrahi yöntemler olarak açık ya da laparoskopik Heller miyotomi denilen ameliyatlar ise günümüzde yerini POEM tedavisine bırakmaktadır.

Akalazya tedavisinde Peroral Endoskopik Miyotomi (POEM): Akalazya tedavisinde günümüzde uygulanan en yeni ve modern tedavi metodu olan Peroral Endoskopik Miyotomi yani POEM , bir tür ileri/girişimsel endoskopik işlemdir. Genel olarak toplumsal anlamda ameliyatsız Akalazya tedavisi olarak da bilinen POEM işlemi ile vucutta dışarıdan herhangi bir kesi yapılmaz, organ kaybı yaşanmaz. İşlem endoskop cihazı ile, ağızdan girilerek yapılır. Endoskopi aletinin içinden geçen özelleşmiş endoskopik bıçaklar ve enstrümanlar ile yemek borusunun iç yüzeyini kaplayan mukozada küçük bir kesi yapılır. Bu bölgeden yemek borusundaki katlar arasında bir tünel oluşturulur. Yemek borusu ve mide arasındaki sorunlu kaslar, güvenli bir şekilde kesilir. Etkin bir işlemdir ve akalazya tedavileri arasındaki en kalıcı ve başarılı sonuçlar POEM tedavisi ile sağlanmaktadır. İşlemden sonra herhangi bir ağrı ya da acı hissi olmadığı için hastalar işlemden bir ya da iki gün sonra su ve sıvı gıda almaya başlarlar ve çok kısa sürede taburcu olup günlük yaşamlarına dönüp, rahatlıkla ve sorunsuz bir şekilde normal gıda ile beslenmeye başlayabilirler. Prof. Dr. Tahsin Dalgıç Türkiye’de POEM işlemini uygulayan ilk sindirim sistemi cerrahıdır.